حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى

493

تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )

اورميه ورود جغاتو و كوه آلاتاغ ابنيه‌اى ساخته بحكمت و نجوم و كيميا نيز ميلى داشته مخصوصا مبالغى از ثروتى را كه از غارت ممالك اسلامى بچنگ آورده بود در راه كيميا بباد داده . هولاگو شخصا مذهب بودائى داشت و در خوى بتخانه‌ها ساخته بود ولى زوجهء او كه عيسوى بود بر اين پادشاه نفوذ كلّى داشت و هولاگو را برعايت خاطر عيسويان واميداشت و اين خان بامر زوجهء خود بعيسويان كارهاى مهمّ ميداد چنان كه كيتوبوقا سردار معروف او از همين طايفه بود . چون در ايران كسى نبود كه پيرو مذهب بودائى باشد هولاگو بر اثر نفوذ زوجه و امراى خود بتوجّه حال عيسويان ايران كه در آذربايجان و ارمنستان زياد بودند پرداخت و به حكم او در همه‌جا براى ايشان كليسا ميساختند . ارامنه و عيسويان ديگر ايران كه از استيلاى مسلمين هيچوقت خوشنود نبودند هولاگو و زوجهء او را نجات‌دهنده و ياور خود ميپنداشتند مخصوصا اين جماعت چنان كه پيش هم گفتيم سعى داشتند كه قدرت مغول را بنفع خيالات مذهبى خود به كار وادارند و بعيسويانى كه در شام و مصر با مسلمين در جهادند كمك برسانند و اسلام را يكباره از آسيا و افريقا براندازند . هجوم مغول بشام و مصر نيز براى انجام همين طرح بود مخصوصا كيتوبوقا پس از استيلا بر دمشق شروع بتبديل مساجد آن شهر بكليسا كرد و اگر جسارت و كفايت مصريان در عين جالوت نبود مغول آخرين پناهگاه اسلام يعنى فلسطين و افريقاى شمالى را هم مسخّر مينمودند با پافشارى كه در همان ايام صليبيون عيسوى در قلع ريشهء مسلمين داشتند ديگر مشكل بود كه اسلام جانى بگيرد و در ميان اين دو دشمن متعصّب كينه‌ور قد علم كند .